Wij kijken verder dan de zaak

Bestuurdersaansprakelijkheid buiten faillissement

Geplaatst:  1 februari 2022

Leestijd:  10 minuten

Mr. Evertse volgt de Grotius specialisatieopleiding Onderneming & Aansprakelijkheid. Een groot aantal vormen van aansprakelijkheid waar een ondernemer mee te maken krijgt, komt tijdens deze opleiding aan bod. Mr. Evertse behandelt in een reeks van blogs een aantal vormen van aansprakelijkheid waar een ondernemer mee te maken kan krijgen.

DEEL III – aansprakelijkheid van bestuurders

Een aantal jaren geleden sprak ik met een persoon die als bestuurder stond ingeschreven van een vennootschap. In mijn optiek was sprake van onbehoorlijk bestuur en ik vertelde dat er mogelijk over zou worden gegaan tot bestuurdersaansprakelijkheid. De persoon in kwestie reageerde daar op met de woorden: “Bestuurder?! Ik heb niet eens een rijbewijs!”. Die bestuurder had het klaarblijkelijk niet begrepen…

Hoewel er voor het besturen van een rechtspersoon geen rijbewijs is vereist, blijkt in de praktijk dat veel bestuurders geen weet hebben van hun verplichtingen en verantwoordelijkheden. Een veel gehoorde gedachte is dat een ondernemer die onderneemt vanuit een besloten vennootschap (BV), niet aansprakelijk is voor eventuele schade die ontstaat door zijn handelen als bestuurder van die vennootschap. Maar niets is minder waar. Een bestuurder is verantwoordelijk voor een behoorlijke vervulling van zijn taak en bij gebreke daarvan kan hij in privé aansprakelijk worden gesteld.

Intern en extern

Een bestuurder kan zowel intern als extern aansprakelijk worden gesteld.

Met interne aansprakelijkheid wordt bedoeld: de aansprakelijkheid tegenover de rechtspersoon zelf. Deze aansprakelijkheid volgt meestal pas nadat de bestuurder is afgetreden. Een opvolgend bestuurder stelt vervolgens de voormalige bestuurder aansprakelijk voor zijn of haar handelen. Dit speelt in de regel alleen bij de wat grotere ondernemingen, omdat bij kleinere ondernemingen er vaak geen andere ‘organen’ zijn binnen de rechtspersoon die het handelen van de bestuurder beoordelen. Interne aansprakelijkheid kan bijvoorbeeld spelen wanneer er fraude aan het licht komt. Denk aan de fraude die aan het licht kwam bij Pels Rijcken, de landsadvocaat. Het is niet ondenkbaar dat het voormalig bestuur door het huidige bestuur aansprakelijk wordt gesteld voor de schade die de vennootschap door de fraude heeft geleden en/of nog lijdt. Interne aansprakelijkheid buiten faillissement is gebaseerd op artikel 2:9 BW.

Van externe aansprakelijkheid is sprake als een derde, niet zijnde (een orgaan van) de vennootschap, een bestuurder aansprakelijk stelt. Dit kan bijvoorbeeld een crediteur zijn van de vennootschap wiens vordering niet wordt betaald of een werknemer die zijn beëindigingsvergoeding maar niet ontvangt. Externe aansprakelijkheid is gebaseerd op artikel 6:162 BW.

Ongeacht de rechtsvorm

Het maakt niet uit of het om een bestuurder van een BV, NV, stichting, coöperatie of vereniging gaat. Alle bestuurders van enige rechtsvorm moeten voldoen aan de norm van artikel 2:9 BW en kunnen tevens aansprakelijk worden gesteld op grond van artikel 6:162 BW.

Bezoldigd en onbezoldigd

Het is evenmin van belang of de bestuurder al dan niet betaald krijgt voor de bestuursfunctie. Als u een bestuursfunctie bekleedt, bent u verantwoordelijk voor uw handelen als bestuurder, betaald of onbetaald.

Norm – (persoonlijk) ernstig verwijt

In artikel 2:9 BW is het volgende bepaald: “Elke bestuurder is tegenover de rechtspersoon gehouden tot een behoorlijke vervulling van zijn taak. Tot de taak van de bestuurder behoren alle bestuurstaken die niet bij of krachtens de wet of de statuten aan een of meer andere bestuurders zijn toebedeeld.

In de rechtspraak is invulling gegeven aan deze norm. Voor aansprakelijkheid op voet van artikel 2:9 BW is vereist dat de bestuurder een ernstig verwijt kan worden gemaakt. Dit dient te worden beoordeeld aan de hand van alle omstandigheden van het geval. Een bestuurder mag niet te snel aansprakelijk worden gehouden, omdat voorkomen moet worden dat hij uit angst gaat besturen. Het adagium is: ondernemen is risico nemen. Dit adagium moet niet worden ingeperkt door de angst voor persoonlijke aansprakelijkheid.

Ernstig verwijt

Wanneer is een gedraging ernstig verwijtbaar? U kunt zich voorstellen dat als een bestuurder steelt van een vennootschap, dat daarvan sprake is. Maar vaak is de lijn veel dunner. Het hangt volledig van de omstandigheden van het geval af of een gedraging al dan niet ernstig verwijtbaar is. Voorbeelden van ernstig verwijtbaar gedrag zijn bijvoorbeeld het structureel niet vervullen van de bestuurstaken, het aanwenden van het vennootschapsvermogen voor vennootschapsvreemde doeleinden of het handelen in strijd met wettelijke of statutaire bepalingen die de vennootschap beogen te beschermen.

Extern

Indien u aansprakelijk wordt gesteld door een derde (externe aansprakelijkheid), ligt de drempel nog een stukje hoger. Het uitgangspunt is en blijft namelijk dat indien een rechtspersoon tekortschiet in de nakoming van een verbintenis of een onrechtmatige daad pleegt, alleen de vennootschap aansprakelijk is voor de daaruit voortvloeiende schade. Onder bijzondere omstandigheden is evenwel – naast aansprakelijkheid van die vennootschap – ook ruimte voor aansprakelijkheid van een bestuurder van die vennootschap. Voor het aannemen van zodanige aansprakelijkheid is vereist dat die bestuurder van de benadeling persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt.

Het woordje persoonlijk slaat op de verhouding tussen de benadeelde en de bestuurder. De bestuurder moet nadrukkelijk tegenover de benadeelde ernstig verwijtbaar hebben gehandeld, wil de vordering van de benadeelde slagen.

Een voorbeeld van externe aansprakelijkheid is het aangaan van een verplichting namens de vennootschap, terwijl u als bestuurder wist, of redelijkerwijs had moeten weten, dat de vennootschap zijn verplichtingen niet zou kunnen nakomen en geen verhaal zou bieden voor de daaruit voortvloeiende schade. Het frustreren van nakoming door de vennootschap van haar verplichtingen tegenover de benadeelde, kan ook tot aansprakelijkheid leiden.

Meerhoofdig bestuur

Als sprake is van een meerhoofdig bestuur, worden de taken vaak binnen het bestuur verdeeld. Dit neemt echter niet weg dat u in beginsel nog steeds verantwoordelijk bent voor de algemene gang van zaken. Het uitgangspunt is nameliljk dat het bestuur in zijn geheel (collectief) hoofdelijk aansprakelijk is voor onbehoorlijk bestuur.

De wet bepaalt nadrukkelijk: “Elke bestuurder draagt verantwoordelijkheid voor de algemene gang van zaken. Hij is voor het geheel aansprakelijk ter zake van onbehoorlijk bestuur, tenzij hem mede gelet op de aan anderen toebedeelde taken geen ernstig verwijt kan worden gemaakt en hij niet nalatig is geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen van onbehoorlijk bestuur af te wenden.

Als uw medebestuurder een fout heeft gemaakt, bent u alleen niet aansprakelijk als u 1) kunt aantonen dat u, bijvoorbeeld vanwege de taakverdeling, geen ernstig verwijt kan worden gemaakt en 2) niet nalatig bent geweest in het treffen van maatregelen.

In de praktijk komt het vaak voor dat een bestuurder, die erachter komt dat een medebestuurder onrechtmatig heeft gehandeld, ontslag neemt. Op die manier denkt de bestuurder aan aansprakelijkheid te ontkomen. Dit is echter niet effectief. Om aan aansprakelijkheid te ontkomen moet u niet alleen aantonen dat u in het bijzonder geen ernstig verwijt kan worden gemaakt, u moet bovendien aantonen dat u heeft ingegrepen. Het nemen van ontslag beperkt de gevolgen van het onbehoorlijke bestuur niet en is derhalve onvoldoende.

Bij externe aansprakelijkheid is in beginsel geen sprake van collectieve hoofdelijke aansprakelijkheid. Een derde moet u specifiek in persoon dagvaarden en ook per individuele bestuurder aantonen dat deze bestuurder persoonlijk ernstig verwijtbaar jegens de benadeelde heeft gehandeld.

Schade

Tot slot geldt uiteraard dat een aansprakelijkstelling in de regel is bedoeld om schade te verhalen. Maar dan moet er wel schade zijn. De bewijslast van deze schade rust op de benadeelde. Die moet aantonen dat er schade is geleden als gevolg van onrechtmatig handelen door een bestuurder.

Tips!

  1. Lees de statuten van uw rechtspersoon goed door, zodat u weet welke verplichtingen u heeft.
  2. Zorg dat u op de hoogte bent van de algemene gang van zaken, ook indien dit niet tot uw takenpakket hoort.
  3. Ga geen verplichtingen aan als u weet (of behoort te weten) dat uw vennootschap de verplichtingen niet kan nakomen.
  4. Vermoedt u onbehoorlijk bestuur bij een medebestuurder? Zoek het uit en grijp daadwerkelijk in. 
  5. Sluit een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering af.
  6. Bij twijfel, schakel tijdig juridische hulp in!

Misschien is een rijbewijs voor het besturen van een vennootschap, toch zo gek nog niet…

Bent u als bestuurder aansprakelijk gesteld, wilt u aansprakelijkheid voorkomen of wilt u juist een bestuurder aansprakelijk stellen? Neem contact met mij op om in uw rechtspositie in kaart te brengen. U kunt contact met mij opnemen via 0318 – 52 24 04 of stuur een e-mail naar cevertse@boersadvocaten.nl. 

 

Terug naar overzicht

Onze advocaten helpen u graag verder. Wat kunnen we voor u doen?

Contact opnemen